با افزایش دمای هوا و شدت تابش خورشید، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نسبت به افزایش اشعه فرابنفش (UV) در روزهای گرم سال هشدار داد و از شهروندان خواست با رعایت نکات ایمنی، از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور مستقیم خورشید خودداری کنند. به گفته وی، تابش شدید اشعه فرابنفش علاوه بر تهدید سلامت پوست و چشم، در تشکیل آلاینده ازن سطح زمین نیز نقش مؤثری دارد.
افزایش تابش اشعه فرابنفش در فصل گرما
فاطمه کریمی با اشاره به گرمای هوا در روزهای اخیر اظهار کرد: همزمان با افزایش دما، موضوع اشعه فرابنفش (UV) و پیامدهای آن برای سلامت شهروندان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اگرچه پایش این اشعه بهصورت مستقیم در حیطه وظایف شرکت کنترل کیفیت هوا نیست، اما از آنجا که اشعه فرابنفش بر سلامت انسان و همچنین شکلگیری برخی آلایندههای جوی از جمله ازن سطح زمین تأثیرگذار است، آگاهی عمومی درباره این موضوع ضروری به نظر میرسد.
اشعه فرابنفش چیست و چه خطراتی دارد؟
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با بیان اینکه اشعه فرابنفش بخشی از نور خورشید است که با چشم دیده نمیشود، گفت: این پرتو میتواند موجب آسیب به پوست، چشم و حتی سیستم ایمنی بدن شود.
وی افزود: اشعه فرابنفش در محدوده طول موج ۲۰۰ تا ۴۰۰ نانومتر قرار دارد و به سه نوع UVA، UVB و UVC تقسیم میشود که هر کدام آثار متفاوتی بر سلامت انسان دارند.
شاخص UV چگونه میزان خطر را نشان میدهد؟
کریمی با تشریح شاخص فرابنفش (UV Index یا UVI) اظهار کرد: این شاخص، استانداردی جهانی برای سنجش شدت تابش اشعه فرابنفش و میزان خطر آفتابسوختگی است.
به گفته وی، هرچه عدد این شاخص بالاتر باشد، احتمال آسیب به پوست و چشم در مدت زمان کوتاهتری افزایش مییابد. بر همین اساس، شاخص UV به عنوان یکی از مهمترین معیارهای هشداردهنده برای محافظت از سلامت افراد در روزهای آفتابی شناخته میشود.
طبقهبندی شاخص اشعه فرابنفش
بر اساس توضیحات مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران:
- ۰ تا ۲: خطر کم
- ۳ تا ۵: خطر متوسط
- ۶ تا ۷: خطر زیاد
- ۸ تا ۱۰: خطر بسیار زیاد
- ۱۱ و بالاتر: خطر بسیار شدید و نیازمند رعایت کامل اقدامات حفاظتی
اوج تابش اشعه فرابنفش چه ساعتی است؟
کریمی با اشاره به زمان افزایش شدت تابش خورشید گفت: معمولاً بین ساعت ۱۰ صبح تا ۵ بعدازظهر میزان اشعه فرابنفش بیشتر است و اوج آن اغلب در فاصله ۱۲ تا ۱۴ رخ میدهد.
وی تأکید کرد: شدت تابش UV تنها به گرمای هوا وابسته نیست و عواملی مانند فصل، زاویه تابش خورشید، ارتفاع از سطح دریا، میزان ابرناکی و بازتاب سطح زمین نیز در افزایش یا کاهش آن نقش دارند.
تفاوت ازن مفید و ازن آلاینده چیست؟
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران درباره تفاوت انواع ازن توضیح داد: ازن موجود در لایه استراتوسفر نقش حفاظتی دارد و بخش زیادی از اشعه فرابنفش زیانآور را جذب میکند، اما ازن سطح زمین (تروپوسفری) یک آلاینده خطرناک است که سلامت انسان را تهدید میکند.
وی افزود: ازن سطح زمین بهطور مستقیم وارد هوا نمیشود، بلکه در نتیجه واکنش شیمیایی میان اکسیدهای نیتروژن، ترکیبات آلی فرار، نور خورشید و گرما تشکیل میشود. به همین دلیل در روزهای گرم، آفتابی و با هوای پایدار، احتمال افزایش غلظت آن بیشتر است.
ازن سطح زمین چه عوارضی دارد؟
کریمی با اشاره به اثرات این آلاینده بر سلامت گفت: افزایش غلظت ازن سطح زمین میتواند باعث بروز مشکلاتی مانند:
- سرفه
- تحریک گلو
- تنگی نفس
- کاهش عملکرد ریه
- تشدید بیماری آسم
شود و برای کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی و افراد مبتلا به آسم خطر بیشتری ایجاد کند.
آیا اشعه فرابنفش و ازن همیشه با هم افزایش مییابند؟
وی با اشاره به ارتباط میان اشعه فرابنفش و ازن سطح زمین گفت: اگرچه هر دو پدیده معمولاً در روزهای گرم و آفتابی شدت بیشتری دارند، اما رابطه مستقیمی میان آنها وجود ندارد.
به گفته کریمی، ممکن است در یک روز شاخص UV بسیار بالا باشد، اما به دلیل پایین بودن آلایندههای پیشساز، غلظت ازن سطح زمین افزایش پیدا نکند. همچنین در برخی شرایط، حتی با وجود ابر یا گردوغبار، امکان افزایش ازن سطح زمین وجود دارد.
توصیههای مهم برای محافظت در برابر اشعه فرابنفش
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از شهروندان خواست در روزهای گرم سال، برای کاهش خطرات ناشی از تابش شدید خورشید، اقدامات زیر را رعایت کنند:
- از حضور غیرضروری در فضای باز بین ساعت ۱۰ تا ۱۶ خودداری کنند.
- ورزش و فعالیتهای سنگین را به ساعات ابتدایی صبح یا پس از غروب آفتاب موکول کنند.
- از کلاه لبهدار، عینک آفتابی استاندارد، لباس مناسب و کرم ضدآفتاب استفاده کنند.
گروههای حساس وضعیت کیفیت هوا را پیگیری کنند
کریمی در پایان تأکید کرد: در روزهایی که به دلیل افزایش ازن سطح زمین کیفیت هوا در شرایط ناسالم قرار میگیرد، کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی و مبتلایان به آسم باید از فعالیتهای شدید در فضای باز خودداری کنند و همه شهروندان نیز آخرین وضعیت کیفیت هوا را از منابع رسمی دنبال کنند.
کارشناسان سلامت معتقدند رعایت توصیههای حفاظتی در روزهای گرم و آفتابی، نقش مهمی در کاهش آسیبهای ناشی از اشعه فرابنفش و آلودگی هوا و حفظ سلامت شهروندان دارد.
